فرزندپروری
دکتر فریبا عربگل
فوق تخصص روانپزشکی کودک و نوجوان
تصور عموم بر این است که فرزندپروری خصوصیتی است که پس از تولد به والدین اعطا میگردد در حالی که فرزندپروری مهارت و علمی است که نیاز به آموزش و فراگیری دارد و طبعاً والدینی که این مهارت را کسب نکرده باشند، توانایی اداره کردن رفتارهای نامناسب کودک خویش را ندارند و ممکن است با توسل به شیوهای نادرست، موجب تشدید مشکلات رفتاری کودک گردند.
مشکلات رفتاری کودکان از تعامل بین سرشت یا مزاج و عوامل محیطی نشأت میگیرد. به طور مثال در یک خانواده ممکن است فرزندان از نظر سرشتی و صفات شخصیتی با یکدیگر متفاوت باشند، کودکی که راحت و آرام است به سادگی دستورات و قوانین خانواده را میپذیرد، ولی کودکان دشوار و سخت در مقابل قوانین وضع شده توسط والدین میایستند و به راحتی دستورات آنها را نمیپذیرند. حال چنانچه والدین نتوانند مدیریت صحیحی روی رفتارهای این دسته از کودکان اعمال کنند، چرخه معیوبی ایجاد میشود که در نهایت منجر به تقویت رفتارهای نامناسب و منفی در کودک و شکل گیری احساس افسردگی و ناکامی در والدین میگردد.
گرچه روش ناصحیح انضباطی تنها عامل ایجاد کننده مشکلات رفتاری در کودک نیست ولی والدین میتوانند نقش بسیار مهمی در تشدید یا حذف رفتارهای پرخاشگرانه و ضداجتماعی، پرورش یا از بین بردن اعتماد به نفس کودک و رشد و ارتقاء سلامت روانی او ایفا نمایند.
نکات زیر میتواند والدین را در برقراری یک الگوی انضباطی صحیح تعدیل مشکلات رفتاری کودکان کمک کند.
۱- ثبات
اکثر اوقات اگر ما نتیجه مثبتی از روش فرزندپروری خود نمیگیریم شاید به این دلیل است که ثبات و هماهنگی لازم را در روشهای تربیتی خود اعمال نکرده ایم و کودک در زمانهای مختلف، در مکانهای مختلف و توسط اشخاص مختلف پاسخهای متفاوتی را نسبت به رفتار خویش دیده است.
لازم است این ثبات و هماهنگی را ما در زمانهای مختلف اعمال کنیم: به طور مثال اگر کودک ما ناسزایی را آموخته و تکرار میکند امروز واکنش ما لبخند نباشد، فردا بی تفاوتی و یک روز دیگر عصبانیت و کتک زدن او. ثبات مکانی آن است که پاسخ شما نسبت به رفتار نامناسب کودک در منزل خودتان، منزل اقوام، اتوبوس و یا در حضور همسایگان یکی باشد . به طور مثال: اگر چناچه شما حملات قشقرق و گریه کودک خود را در منزل نادیده گرفته و به آن توجه نمیکنید تا کودک آرام شود، در اتوبوس نیز باید همین شیوه را دنبال کنید . همچنین بین پدر و مادر و کسانی که در تربیت کودک نقش دارند نیز باید هماهنگی لازم وجود داشته باشد و هر کدام ساز خویش را نزنند. یعنی چنانچه مادر، کودک را از انجام کاری باز می دارد پدر نیز باید مادر را تایید کند. بهتر است والدین اختلاف نظرهای خود را در مورد روشهای تربیتی در حضور بچه حل نکنند.
۲- تشویق رفتارهای مثبت
برای از بین بردن و کاستن هر نوع مشکل رفتارهای کودک نباید در ابتدا روی تنبیه متمرکز شد. بلکه باید در ابتدا از رفتارهای مثبت کودک شروع کرد و با تشویق او هم اعتماد به نفس کودک را بالا برده و هم پل ارتباطی مستحکمتری را بین خود و کودک ایجاد کنیم . این امر باعث میشود کودک بهتر و راحت تر قوانین و دستورات ما را بپذیرد. در تشویق رفتارهای خوب کودکان نکات زیر را در نظر بگیرید:
کودک باید بداند به خاطر چه رفتار خوبی تشویق میشود، در نتیجه به طور واضح و مشخص این موضوع را بیان کنید به طور مثال: آفرین به تو پسر گلم که اسباب بازیهایت را جمع کردی و داخل سبد گذاشتی، یا خیلی لذت می برم وقتی که می بینم لباسهایت را مرتب و منظم از جا رختی آویزان می کنی.
رفتار مورد نظر و تشویق آن را از قبل مشخص کنید. مثلاً: وقتی مشقهایت را تمام کردی بعد می توانی بروی حیاط و نیم ساعت دوچرخهسواری کنی. به جای گفتن این عبارت: اگر پسر خوبی باشی و مرا اذیت نکنی و به حرفهایم گوش دهی برایت یک جایزه میخرم.
پاداشی را برای کودک در نظر بگیرید که از عهده انجام آن برآیید و چناچه به هر دلیلی نمی توانید آن را انجام دهید قول آن را به کودک ندهید.
لزومی ندارد که حتما پاداشهای بزرگ را در نظر بگیرید . متناسب با رفتار مثبتی که کودک انجام داده باید تشویق شود . مثلاً برای انجام به موقع تکالیف مدرسه ممکن است پاداش شما نیم ساعت بازی با کامپیوتر یا نیم ساعت دوچرخهسواری باشد نه اینکه قول خرید یک کامپیوتر را به او بدهید.
از آن چیزی که کودک شما را واقعا خوشحال میکند و برایش مهم است به عنوان پاداش و جایزه استفاده کنید . برای یک کودک ممکن است پول تشویق خوبی باشد، برای یک کودک خوراکی و برای کودک دیگر اجازه استفاده از دوچرخه، کامپیوتر و برای کودک شما ممکن است نیم ساعت بازی کردن با شما و داشتن یک فعالیت مشترک با شما بهترین و بزرگ ترین پاداش باشد.
۳- تنبیه رفتارهای نامناسب کودک
گرچه استفاده از تنبیه، از روشهای شایع والدین برای فرزندان است ولی باید به این نکته توجه نمود که همیشه تشویق مقدم بر تنبیه است و به ازای هر ۳ یا ۴ تشویق، کودک باید یک تنبیه دریافت کند. چنانچه زندگی کودک پر از تنبیه و سرزنش باشد دیگر کودک چیزی برای از دست دادن ندارد در نتیجه تلاشی برای از بین بردن رفتارهای نامناسب خود نخواهد کرد. در تنبیه کودک نکات زیر را در نظر بگیرید:
ممکن است شما حمله ای مستقیم و کوتاه را بیان کنید تا کودک عملش را فوراً قطع کند.
چناچه مورد اول موثر نبود شما میتوانید تنبیه ملایمی را در نظر بگیرید و کودک را از چیزی که قبلاً مشخص کرده اید محروم کنید . به طور مثال ، اگر تکالیفش را تا ساعت خاصی تمام کرد میتواند سریال تلویزیون را نگاه کند، چنانچه تمام نشد نمیتواند سریال مورد علاقه اش را نگاه کند. پس در تنبیه ممکن است شما یکی از چیزهایی را که به عنوان تشویق به کودک داده اید پس بگیرید اما نه همه آنها را.
در تنبیه باید کودک را از چیزی محروم کنید که مورد علاقه و خواسته اوست نه چیزی که از دست دادنش برای کودک بی اهمیت است.
در تنبیه حق ندارید کودک را از حقوق طبیعی و اجتماعی خود محروم کنید مثل خوراک و پوشاک مناسب، مکان مناسب و احساس امنیت، کودک را نمیتوانید در جای تاریک و ترسناک زندان کنید، نمیتوانید او را از منزل بیرون کنید، نمیتوانید او را در معرض سرما قرار دهید و …
تنبیه فیزیکی نه تنها باعث بهبود مشکل رفتاری کودک شما نمیگردد بلکه وضعیت را بدتر کرده، ارتباط بین شما و کودک را به هم زده و در کودک ایجاد افسردگی، احساس ناکامی، اضطراب، خشم و عصبانیت و … میکند. تنبیه فیزیکی ممکن است به طور موقتی و انتخابی (یعنی در یک زمان محدود و در حضور شخص تنبیهگر) موثر باشد ولی باعث از بین رفتن رفتارهای منفی کودک نمیگردد، بلکه آنها را تشدید کرده و مشکلاتی را اضافه خواهد کرد.
تنبیه فیزیکی فقط به کودک می گوید این کار را نکن ولی به او نمی گوید چه کاری را باید انجام دهد و عمل درست و مناسب چیست؟
۴- فرصت هایی برای خود قایل شوید.
شما نیز به عنوان یک انسان حق دارید زمانهایی را برای خود بگذارید . چنانچه تمام وقت شما توسط فرزندان و همسرتان اشغال شود و شما فرصت پرداختن به خود را نداشته باشید پس از مدتی دچار احساس ناکامی و خستگی خواهید شد و طبعاً در این شرایط نمیتوانید وظایف خود را به خوبی انجام دهید.
منبع : ravanyar.com
Popularity: 5% [?]
